“Bu raf kaç kilo taşır?” sorusunun tek bir cevabı yoktur. Bir raf sisteminin kapasitesi en az üç ayrı değerle tanımlanır ve bu değerler rafın kat düzenine göre değişir. Bu rehber, kapasite değerlerinin ne anlama geldiğini, örnek bir hesabın nasıl yapıldığını ve kapasiteyi farkında olmadan düşüren hataları anlatıyor.
Kat yükü, göz yükü ve çerçeve yükü
| Kavram | Tanım | Neyi belirler |
|---|---|---|
| Kat (travers seviyesi) yükü | Bir çift traversin üzerine konan toplam yük | Travers kesiti ve boyu |
| Göz yükü | İki çerçeve arasındaki bütün traversli katlara gelen toplam yük | Dikme kesiti, kat aralıkları, ilk travers yüksekliği |
| Çerçeve yükü | Bir çerçevenin iki yanındaki gözlerden aldığı toplam yük | Dikme ve çapraz yapısı, zemin bağlantısı |
Zemine konan paletler traverslere yük getirmediği için göz yüküne dahil edilmez, ancak zemin hesabında dikkate alınır.
Örnek hesap
Dolu ağırlığı 950 kg olan ürün paletlerimiz olsun. Ahşap paletin kendi ağırlığı da yaklaşık 25 kg’dır; hesapta palet başına 975 kg, yuvarlayarak 1.000 kg kullanırız. Her katta üç palet, zemin dahil beş seviye olsun:
- Kat yükü: 3 palet × 1.000 kg = 3.000 kg. Seçilen travers çifti, gözün genişliğinde 3.000 kg’ı izin verilen sehim sınırı içinde taşımalıdır.
- Göz yükü: Zemin hariç dört traversli kat × 3.000 kg = 12.000 kg. Dikme kesiti, bu yükü belirlenen kat aralıklarıyla taşıyacak şekilde seçilir.
- Çerçeve yükü: Ara çerçeveler iki yandaki gözlerin yükünü paylaşır; sıra başındaki çerçeveler ise tek gözden yük alır.
Bu basit hesap ön değerlendirme içindir. Gerçek projede EN 15512’ye göre dikme burkulması, travers bağlantılarının dayanımı, forkliftin palet yerleştirirken oluşturduğu yükler ve bina deprem bölgesindeyse sismik etkiler birlikte hesaplanır.
Travers sehim sınırı (L/200)
Yük altındaki travers bir miktar eğilir. EN 15512, traversin ortasındaki sehimin travers boyunun 1/200’ünü aşmamasını ister. 2.700 mm’lik bir traverste bu sınır 13,5 mm’dir. Sehim, yük kaldırıldığında kaybolmalıdır. Boşaltıldığı halde eğik kalan travers kalıcı hasar almıştır ve değiştirilmesi gerekir.
Kapasiteyi farkında olmadan düşüren hatalar
- İlk traversi yükseltmek: Zemindeki boşluğu büyütmek için ilk travers yukarı alındığında dikmenin burkulma boyu uzar ve göz kapasitesi düşer. İlk travers yüksekliği değiştiğinde göz yükü yeniden hesaplanmalıdır.
- Kat sayısını azaltıp aralıkları açmak: Daha az kat, daha fazla kapasite anlamına gelmez. Kat aralığı büyüdükçe dikme daha uzun bir boyda çalışır.
- Tekil ağır yük: Kapasite, yükün kata düzgün yayıldığı ve paletin iki traverse tam oturduğu varsayımıyla verilir. Tek noktaya konan ağır parça ya da traversler arasına sarkan palet, aynı ağırlıkta çok daha fazla zorlanma yaratır.
- Bozuk palet: Kırık tahtalı palet yükü traverslere dengesiz aktarır ve düşme riski taşır. Palet destek profili veya tel ızgara bu riski azaltır.
- Yük etiketini güncellememek: Kat düzeni değiştiği halde eski etiketin kalması, operatöre yanlış kapasite gösterir.
Hafif yük raflarında kapasite
Elle yüklenen raflarda kapasite, bir kata binebilecek yük ve ünitenin tamamının taşıyabileceği toplam yük olarak iki değerle verilir. Kat sayısı arttıkça ünitenin toplam kapasitesi değişebilir; yüksek ve dar ünitelerde arka çapraz ve duvara veya zemine sabitleme gerekir. Hafif raf modellerinin farklarını hafif yük raf sistemleri sayfamızda karşılaştırdık.
Uzun malzeme ve mezanin
Konsol kollu raflarda kapasite kol başına ve kolon başına ayrı ayrı tanımlanır; yükün kolun ucuna mı köküne mi yakın durduğu sonucu değiştirir. Ayrıntılar konsol kollu raf sistemleri sayfamızda. Mezaninlerde ise kapasite kilogram bölü metrekare olarak kat yükü şeklinde ifade edilir ve kolon aralığıyla birlikte projelendirilir; bkz. mezanin raf sistemleri.
Kapasite ne zaman yeniden hesaplanmalı?
- Kat yüksekliği değiştirildiğinde
- Sisteme kat eklendiğinde
- Palet tipi veya palet ağırlığı değiştiğinde
- Raf başka bir depoya taşındığında
- Darbe sonrası parça değiştirildiğinde
- Farklı bir istif aracına geçildiğinde
Bu hesapların tamamı, deponuzun yerleşimiyle birlikte yapılmalıdır. Yerleşim tarafını depo raf yerleşimi rehberimizde, kullanımdaki rafların kontrolünü raf güvenliği rehberimizde anlattık.
Sık sorulan sorular
Paletli raf bir katta kaç kilo taşır?
Kat yükü sabit bir değer değildir; seçilen traversin kesitine ve göz genişliğine göre belirlenir. Önce bir kata konacak paletlerin toplam ağırlığı hesaplanır, sonra bu yükü sehim sınırı içinde taşıyan travers seçilir.
Göz yükü ile kat yükü arasındaki fark nedir?
Kat yükü tek bir travers çiftinin taşıdığı yüktür. Göz yükü ise iki çerçeve arasındaki bütün traversli katların toplam yüküdür ve dikmenin kapasitesini belirler.
Raf kapasitesi hesabında palet ağırlığı dahil edilir mi?
Evet. Hesapta ürünün ağırlığıyla birlikte paletin kendi ağırlığı da kullanılır. Ahşap paletler genellikle 20 – 25 kg civarındadır; yüksek kapasiteli projelerde bu fark birikerek önem kazanır.
İlk traversi yukarı almak raf kapasitesini etkiler mi?
Etkiler. İlk travers yükseldikçe dikmenin burkulma boyu uzar ve göz kapasitesi düşer. Bu nedenle ilk travers yüksekliğindeki her değişiklikten sonra kapasite yeniden hesaplanmalıdır.